Dr. Fulya Gürbüz: Cari işlemler açığındaki artış Nisan ayında da sürecek

Merkez Bankası Mart ayı ödemeler istikrarı datalarını açıkladı. Şubat ayında 1,23 milyar dolar açık veren cari süreçler istikrarı Mart ayında 4 …

0 0

Merkez Bankası Mart ayı ödemeler istikrarı datalarını açıkladı. Şubat ayında 1,23 milyar dolar açık veren cari süreçler istikrarı Mart ayında 4,92 milyar dolar açık verdi. Haftalık olgu takvimi yazımda cari açığın 3-6 milyar dolar arasında gelmesini bekliyordum.

Varsayım edemediğim Mart ayında 1,73 milyar dolarlık altın ithalatı, hizmetler istikrarında ise 0,8 milyar dolarlık azalma cari açığın 5 milyar dolara kadar yükselmesine sebep oldu. Gelin, ana kalemler olarak cari açığı artıran, azaltan kalemleri ortaya çıkaralım:

Yukarıdaki grafikten gördüğümüz üzere ihracat ve ithalat arasındaki farkı gösteren dış ticaret açığı arttıkça cari açık da artıyor, azaldıkça cari açık da düşüyor. Cari açığı azaltıcı ana kalemler seyahat ve taşımacılık (yolcu ve navlun gibi) gelirlerindeki artış olurken yatırım gelirlerindeki (doğrudan yatırım, portföy yatırımları gibi) azalma da cari süreçler açığını olumsuz etkiliyor.

Elbette ihracat yapmak ve tüketmek için başta kuvvet ve ara mal (hammadde) olmak üzere ithal girdilere gereksinimimiz var. Hasebiyle, cari açık nasıl cari ziyadeye döner sorusuna kademeli olarak ithalat bağımlılığını azaltacak adımların atılması gerekli. Örneğin yerli ve ulusal üretimi artırmak, eğitimde kalifiye teknik eleman muhtaçlığına yanıt verebilir olmak, dimağ göçünü aksine çevirecek sürdürülebilir bir büyüme hikayesi yazmak ve adımları atmak, yüksek teknolojili eser üretim ağını genişletmek, gereksinimimiz kadarını tüketmek, tasarrufları artırmak, turizmde yüksek gelir öbeğine dahil olan turist sayısını artırabilmek, dijitalleşme, adalet sistemine itimadın artması üzere.

Ödemeler istikrarı, cari süreçler istikrarı nedir, nasıl hesaplanır?

Merkez Bankası ödemeler istikrarını şöyle tanımlıyor:

Ödemeler istikrarı, geniş manasıyla, bir iktisatta yerleşik bireylerin (Genel Hükümet, Merkez Bankası, bankalar, gayri sektörler) sair ekonomilerde yerleşik kimseler (yurt dışında yerleşikler) ile ayan bir periyot içinde yapmış oldukları ekonomik süreçlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiki bir rapordur.”

Ödemeler istatistikleri üç farklı hesap ile takip ediliyor: Cari Süreçler Hesabı, Anamal Hesabı ve Finans Hesabı.

I. Cari süreçler hesabında, Türkiye’de yaşayanların yurt dışında yaşayanlarla malûm bir periyot boyunca ekonomik süreçler kapsamında eser ve hizmet ticaretinden elde edilen gelir ve masraflar arasındaki fark hesaplanıyor. Gelirler sarfiyatları aşıyorsa “cari süreçler fazlası”, gelirler sarfiyatların altında kalıyorsa “cari süreçler açığı” kaydedilmiş oluyor.

2020 yılı Mart ayı cari süreçler hesabına baktığımızda:

1) Mart ayında ihracattan daha ziyade ithalat yapıldığı için nette 4,3 milyar dolar sarfiyat oluştu.

2) Taşımacılıktan 0,8 milyar dolar net gelir elde edildi.

3) Seyahatten 0,5 milyar dolar net gelir elde edildi.

4) Sigorta hizmetleri, Finansal hizmetler, Fikri mülkiyet hakları tasarrufu ve Telekomünikasyon için yekunda 0,4 milyar dolar ödeme yapıldı.

5) Yatırım gelirlerinde 1,0 milyar dolarlık kayıp oldu.

6) 0,1 milyar dolar fiyat ödemesi yapıldı.

7) Gayri masraflar 0,4 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Böylelikle Mart ayında nette 4,9 milyar dolar masraf kaydedildi. Öbür bir tabirle, “Mart ayında 4,9 milyar dolar cari açık verildi”.

II. Kapital hesabında, üretilmeyen ve finansal olmayan varlıklar dikkate alınıyor. Buna nazaran Mart ayında anapara hesabında 3 milyon dolarlık bir azalış var.

III. Finans hesabında, dış finansal varlık ve yükümlülüklerin hareketleri kaydediliyor. Buna nazaran Mart ayında,

1) Direkt yatırımlardan çıkış 0,8 milyar dolar oldu.

2) Portföy yatırımları 5,5 milyar dolar oldu.

3) Efektif ve mevduatlar 2,8 milyar dolar oldu.

4) Krediler 0,7 milyar dolar oldu.

5) Ticari krediler 0,6 milyar dolar azaldı.

6) Rezerv varlıklar (döviz varlıkları ve menkul kıymetler) 16,6 milyar dolar azaldı.

Böylelikle finans hesabında nette 8,9 milyar dolarlık azalma yaşandı.

Mart ayında 4,9 milyar dolar cari açık verilmişken finans hesabında 8,9 milyar dolar azalma oldu.

KURAL: “Cari Süreçler Hesabı’’ ve “Sermaye Hesabı”nın yekunu “Finans Hesabı” kalemine eşit olmalıdır.

Merkez Bankası, bu denklemin her devir eşit olmayabileceğini vurguluyor: “Ama, donelerin değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt devranı farklılıkları yaratmakta; sonuç itibarıyla oluşan farklar Net Kusur ve Noksan (NHN) kalemine “kalıntı” biçiminde yansımaktadır. Bu kalem, finans hesabından, cari süreçler hesabı ve varlık hesabının çıkarılmasıyla elde edilmektedir.

Merkez Bankası Net Günah ve Noksan kalemi için şu açıklamayı yapıyor:”Net Günah ve Noksan terimi derleyiciler kaynaklı bir cürüm halinde yorumlanmamalıdır; kelam konusu kalıntının eksik done kaynakları ve raporlama kalitesinin düşük olması üzere gayrı etkenler tarafından kaynaklanıyor olması çok daha sıklıkla gözlenmektedir

Buna nazaran, Mart ayı verisi KURAL eşitliğini sağlıyor mu?

Hayır, sağlamıyor:

Net Kusur Noksan = -8913 milyon dolar – (-4923 milyon dolar – 3 milyon dolar)

Net Günah Noksan = -3987 milyon dolar

Tarihî olarak, aylık bazda bakıldığında KURAL sağlanmamış gözüküyor.

Lakin, yıllık yekun olarak bakıldığında KURAL sağlanıyor:

Münasebetiyle yıllık olarak cari süreçler istikrarındaki gelişmelerin hangi finans kalemlerinde nasıl bir tesire sahip olduğunu meale talihimiz var.

Dr. Fulya Gürbüz

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.