• YARIM ALTIN
    1.458,00
    % -0,40
  • AMERIKAN DOLARI
    8,1550
    % 0,27
  • € EURO
    9,7089
    % -0,14
  • £ POUND
    11,2284
    % 0,02
  • ¥ YUAN
    1,2454
    % 0,29
  • РУБ RUBLE
    0,1056
    % -0,32
  • BITCOIN/TL
    486923,190
    % -1,82
  • BIST 100
    1.393,24
    % -1,65
  • İhtiyaç Kredisi
  • Konut Kredisi
  • Taşıt Kredisi
  • Kobi Kredisi

Kredi tutarı 500'den büyük olmalı

Enerji uzmanı Aktürk: Devlet zordaki santrallere ortak olup yönetime girsin

Enerji uzmanı Aktürk: Devlet zordaki santrallere ortak olup yönetime girsin

Mehmet KARA

Türkiye’nin önde gelen bağımsız güç bilirkişilerinden Ali Arif Aktürk, COVID-19 salgınının global kuvvet piyasalarına ve Türkiye güç koluna tesirlerini ve geleceğe yönelik beklentilerini DÜNYA’ya anlattı. Nisan ayında tüm yerküredeki yekun günlük petrol talebinin 29.6 milyon varil düştüğünü anlatan Ali Arif Aktürk, petrol talebindeki azalışın Mayıs ayında da devam edeceğini fakat daha sonra talebin bir ölçü yukarı gerçek çıkacağını söyledi.

“Brent petrol Ocak 2021’de 45 dolar”

Petrol fiyatlarına ait gelecek iddialarını de anlatan Aktürk şöyle konuştu: “ABD’nin mali genişlemeye devam edeceği, Fed getirilerinin bu seviyelerde kalacağı, ABD’de Trump’ın 2. defa başkanlık seçimlerini kazanacağı varsayımlarına dayanarak 2021’de yerkürede önemli bir üretim patlaması bekliyorum. 2021 yılı Ocak ayının sonlarına hakikat brent petrol fiyat iddiam varil başına 45 dolar seviyelerinde. Devamında, yeniden salgının 2. pik yapmayacağı varsayımıyla, Ekim 2021’de brent petrol 65 dolar seviyesini bulur diye düşünüyorum.”

Yabancı yatırım muhtaçlığı var

COVID-19 bunalımından Türkiye’nin de çok negatif etkilendiğini kaydeden Aktürk, “Yakın devirde çıkan tahlillerde Türkiye iktisadının yüzde 8-10 küçüleceği öngörülüyor. Bunun elektrik talebini de yüzde 5-8 gerileteceği iddia ediliyor” dedi. Petrol fiyatları düşse de Türkiye’nin cari açığını finanse etmesi için direkt yabancı yatırıma muhtaçlık duyduğunu vurgulayan Aktürk “Bu da düzgün hukuk sistemi velev. Bu sağlansa bile emtia fiyatlarının düşmesinden dolayı yerkürede risk anaparası ölçüsü azaldı. Fakat petrol yükselince bir ölçü artabilir” sözlerini kullandı.

Elektrik şirketleri çetinde

Türkiye’nin elektrikte önemli bir arz ziyadesi oluştuğunu belirten Arif Aktürk, “Bunlar kredi geri ödemelerinde finansal kasvetlere düşecek girişimler. Önümüzdeki periyotta YEKDEM tarifesinin çok makro biçimde değerlendirilip belirlenmesi gerekiyor. Bu cins alım garantileri piyasa mekanizmalarını da bozuyor. Vesair üretim portföylerine de olumsuz tesirlerde bulunabiliyor. Bunların bütünsel formda tepeden bakılarak sistemin tasarlanması gerekiyor.”

Özgür piyasa oluşturamadık

Ali Arif Aktürk, Türkiye’nin 2001 yılında başladığı elektrikte hür piyasa oluşturma gayesinin çok uzağında kaldığı görüşünde: “Yatırımcı devlet riskini üstlenir, inşaat periyodu riskini alır, mücbir sebep tarifleri da aşikardır, yatırım yapar. Fakat biz 19 yılda hür piyasada yarışmanın tesisi konusunda bir arpa uzunluğu yol alamadık. O hengam herkes gelir garantisi beklemeye başladı. Nitekim piyasa riskini yatırımcıya bırakıp piyasayı hakikat çalıştırabilseydik, piyasa da yanlışsız sinyali verebilseydi bu duruma gelmezdik.”

Yanlış sinyalin kaynağı devlet

Geçmişte elektrik kesimine yatırım yapıp bugün sıkıntı durumda kalan oyuncuların yanlış sinyal aldıklarını tabir eden Aktürk “Bu sinyaller çalışmayan piyasadan, eksik piyasadan ve devletin müdahalesinden kaynaklandı. Yerkürenin hiçbir piyasasında operatör olarak devleti görmezsiniz. Türkiye’de EPİAŞ’a bakalım. Idare Konseyi devletin bürokratlarından oluşuyor. Piyasa operatörünün bağımsız çalışması, ticari olarak giriş çıkışların bariyersiz handikapsız çalışması gereken, fiyatın handikapsız oluşması gereken yerler” diye konuştu.

Fiyatlara müdahale edilmeseydi

ABD’de Nisan ayında petrolde -37 dolar görüldüğünde hiç kimsenin aklına buna müdahale etmenin gelmediğini anlatan Aktürk şöyle devam etti: “Geçmişte bizde elektrik fiyatı bir sefer eksi çıkmıştı, elektronik olarak acilen yasaklandı. Piyasa mekanizması çalışıyor olsaydı, zordaki şirketlere konsolide olsunlar, tekrar piyasa sinyalleriyle yeni yatırımcılarla yola devam edilir derdim lakin yatırımcıya da üzülüyorum bazen. Piyasaya güvenerek yatırım yaptılar, hakikaten güvenerek hareket edenler için söylüyorum, sonra bu duruma geldiler.”

Devlet duruma el atmalı

Ali Arif Aktürk, zordaki elektrik şirketlerinin bu devri atlatabilmeleri için devletin rol üstlenmesini önerdi. Risk anamalı gibisi usullerle devletin bu işletmelere belli vadelerle ortak olması gerektiğini savunan Aktürk teklifini şöyle ayrıntılandırdı: “Diyelim X elektrik santrali sıkıntı durumda. İşletme, projeyi finanse etmek için aldığı kredileri arkaya ödeyemiyor. Devlet iki üç yılllığına anapara koyar ve idare konseyine üye ya da üyeler atar. Lakin o denli bir itilaf imzalar ki devlet koyduğu anaparayı mesela iki üç yıl sonra LIBOR artı X’ten az olmamak kaydıyla getirisiyle birlikte geri alıp çıkar. Ancak bu vade boyunca yönetişime, idare şurasına katılır. Bu biçimde tahminen şirketler ayakta tutulabilir diye düşünüyorum.”

Arpalık riski yok mu?

Ali Arif Aktürk, devletin ortak olması ve idareye katılması teklifinin bu şirketleri bir nevi ‘siyasi arpalık’ haline getirip getirmeyeceği sorusuna ise şu karşılığı verdi: “Yani kimi memleketlerde bu olabilir tahminen lakin doğal ben ideali konuşuyorum. Arpalık olacak diye kaygılanıyorsak o devir da bu şirketlerin batmasına göz yumacağız, nasıl olsa pazar kendi içinde halleder diye bakacağız. Unutmayalım, yeni birilerinin hamle yapıp piyasaya girmesine aslında tüm bu yaşananlar köstek.”