• YARIM ALTIN
    1.458,00
    % -0,40
  • AMERIKAN DOLARI
    8,1550
    % 0,27
  • € EURO
    9,7089
    % -0,14
  • £ POUND
    11,2284
    % 0,02
  • ¥ YUAN
    1,2454
    % 0,29
  • РУБ RUBLE
    0,1056
    % -0,32
  • BITCOIN/TL
    486584,676
    % -0,94
  • BIST 100
    1.393,24
    % -1,65
  • İhtiyaç Kredisi
  • Konut Kredisi
  • Taşıt Kredisi
  • Kobi Kredisi

Kredi tutarı 500'den büyük olmalı

Küresel ekonomide daralma kesin, yeniden çıkışın şekli tartışılıyor

Küresel ekonomide daralma kesin, yeniden çıkışın şekli tartışılıyor

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını sonrası neredeyse tüm kurum, kuruluş ve ekonomistler global iktisatta sert bir daralmanın yaşandığı görüşünde birleşirken, pandeminin denetim altına alınmasının akabinde tekrar toparlanmanın ne kadarlık bir vakte yayılacağı ve ne formda gerçekleşeceği konusunda farklı değerlendirmeler öne çıkıyor.

İktisat literatüründe buhranların akabinde iktisatların yine çıkışa geçmesi ve bunun zamanlamasını tabir etmek için ekonomistler tarafından öngörülen grafiğin formu, harfler ile tabir ediliyor. Geçmişi 2. Yerküre Savaşı öncesine dayanan bu gösterimler, ekseriyetle “V”, “W”, “U”, “L” ve nadir de olsa “WW” olarak biliniyor.

Bugüne gelindiğinde dünyaca ünlü ekonomist Nouriel Roubini, “I” tipi durgunluğu gündeme getirerek, gerçek iktisat ve finansal piyasalarda sert düşüşün akabinde yine bir çıkış beklenmemesinin kendisini şaşırtmayacağını belirtti.

İnsanlık tarihinin daha evvel bu şiddetle deneyimlemediği bir pandeminin yol açtığı ekonomik buhran sonrası toparlanmanın, İngilizce’de “swoosh” olarak geçen, Nike’nin logosundaki “onay işareti” halinde gerçekleşeceği öngörüleri de öne çıkıyor. Kelam konusu gösterim; iktisatta sert ve keskin bir düşüşün akabinde toparlanmanın uzun bir vakte yayılacağı ve kademeli bir toparlanma olacağı görüşünü yansıtıyor.

Bu hafta açıklanan varsayımlara nazaran, global iktisatta bu yıl Milletlerarası Para Fonu (IMF) yüzde 3 ve memleketler arası kredi aşamalandırma kuruluşu Standard & Poor’s da yüzde 2,4 daralma bekliyor.

“V” tipi toparlanma

“V” tipi toparlanma; iktisatta sert düşüşün akabinde toparlanmanın da tıpkı ölçüde süratli olacağı görüşünü yansıtırken, zamanlama açısından da daha kısa bir vadeye işaret ediyor. Bununla birlikte memleketlerin kendi içinde güzelleşmesinin ehil olmadığı ve global bir toparlanmayı gerektiren koronavirüs buhranı için “V” tipi grafiğin mümkün olmadığı görüşü daha yaygın…

“En yeterli ihtimal” olarak nitelendirilen “V” tipi toparlanmayı öngörenler arasında ABD Merkez Bankası (Fed) St. Louis Bürosu Lideri James Bullard bulunuyor.

FOMC üyeleri Minneapolis Fed Lideri Neel Kashkari ile Francisco Fed Yöneticisi Mary Daly ise “V” tipi toparlanmanın mümkün olmadığını lisana getiriyor.

“U” tipi toparlanma

“U” tipi grafik, gerçek iktisat ve finansal piyasalarda sert düşüşün akabinde toparlanmanın, uzun bir devrana yayılacağı, dipte en az birkaç çeyreğin geçmesinin akabinde gerçekleşeceği beklentilerini yansıtıyor.

Kelam konusu toparlanma biçimini savunan ekonomistler, karantinalar ortadan kalksa da tüketicilerin mağazalara ve restoranlara gitmekten çekineceğini, talebin uzun mühlet istenilen seviyeye ulaşamayacağını, şirketlerin ise bunalım esnasındaki borçlanmalarını geri ödemek için hayli devrana gereksinim duyacağını belirtiyor. Çünkü kısmen ekonomik faaliyetlerin tekrar açıldığı Çin göz önüne alındığında, “U” tipi toparlanma görüşünün daha yaygın bir formda savunulduğu görülüyor.

2001 Nobel Iktisat Mükafatı sahibi Joseph Stiglitz, global iktisatta koronavirüs salgınının neden olduğu sert düşüşün toparlanmasının “U” formunda olacağı öngörüsünde bulunuyor.

Stiglitz, son yaşananların hem talep hem de arzı etkileyen tipten bir buhran olduğunu, kişilerin koronavirüs tehdidinden ötürü işe gitmek ve tüketmek istemediğini belirterek, “Ekonomik zahmet ne kadar uzun sürerse o kadar ‘U’ grafiğini olası kılıyor.” dedi.

Yerküre Ekonomik Forumu’nda mekan alan açıklamada da “Ekonomik güzelleşme büyük olasılıkla uzun ve yavaş olacaktır. Biz en düzgün ihtimalle toparlanmanın ‘U’ formunda olacağını konuşuyoruz ki muhtemelen dipte biraz vakit geçireceğiz.” icmali nokta aldı.

JP Morgan ile Standard Chartered Bank’tan birtakım ekonomistler de “U” tipi toparlanmayı savunurken, Bank of America anketine nazaran de yatırımcıların yarısından ziyadesi iktisatta bu biçimde bir güzelleşme bekliyor.

“W” tipi toparlanma

“W” tipi toparlanmada, iktisadın “çift dip” yapması öngörülüyor. Bu tip bir grafik bekleyen ekonomistler; koronavirüs nedeniyle görülen birinci dip seviyelerden karantinaların sona ermesi ve memleketlerin kısıtlayıcı önlemlerini gevşetmesinin akabinde süratli bir toparlanma yaşansa da, süregelen negatif tesirler nedeniyle işsizlik orantısında süratli yükseliş ve şirket iflasları ile karşılaşılacağını ve iktisatta tekrar bir dibe vuruş yaşanacağını lisana getiriyor.

Öte yandan salgında 2. bir dalganın görülmesi ile iktisadın 2. defa dip yapacağına yönelik beklenti içinde olan ekonomistler de toparlanmanın halinin “W” olarak gerçekleşeceğini lisana getiriyor.

Japonya merkezli Nomura ile Schroder Yatırım Idaresi Başekonomisti Keith Wade, iktisatta “W” tipi toparlanma yaşanacağını savunanlar arasında yan alıyor.

“L” ve “Swoosh” tipi toparlanma

“L” tipi toparlanma öngörüsünün altında; büyümenin sert düşmesi ve toparlanmanın bir müddet gerçekleşmemesi beklentileri yatıyor. Bunun gerçekleşmesi için global koronavirüs salgınının yayılmaya devam etmesinin ve karantinaların uzun periyodik olmasının gerektiğini belirten analistler, virüsün ortaya çıktığı Çin’in Vuhan kentinin 2 ayın akabinde tekrar ekonomik faaliyete açılması nedeniyle bu senaryonun gerçekleşme mümkünlüğünü düşük görüyor.

Kelam konusu toparlanma formunu öngörenlerin başında Barclays geliyor.

“Swoosh” tipi toparlanmayı öngörüler ise iktisadın keskin bir formda düşmesinin akabinde toparlanmanın daha kademeli gerçekleşeceği ve daha uzun bir vakte yayılacağı görüşlerini yansıtıyor.

Berenberg Ekonomisti Florian Hense, iktisatların ne “L”, ne “U” ne de “V” formunda toparlanamayacağını savunarak, “Ekonomilerin onay işaretine misal bir biçimde toparlanacağını düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

“Piyasada ‘W’ tipi, iktisatta ‘U’ tipi toparlanma bekliyorum”

Deniz Yatırım Araştırma Kısım Yöneticisi Orkun Gödek, iktisat ve piyasayla ilgilenen kişilerde ekonomik daralma devirlerinde farklı harfler üzerinden olası toparlanmaya dair fikir yürütüldüğünü belirterek, fakat burada piyasa fiyatlamaları ile ekonomik görünümün ayrılması gerektiğini vurguladı.

Gödek, 23 Mart’ta görülen dip seviyeden birçok finansal enstrümanın nispeten kısa bir devir aralığında önemli manada toparlandığına işaret ederek, şunları söyledi:

“Yeni bir trend başlangıcının finansal piyasalarda uzun bir devir alacağı kanaatindeyim. Inanç kanalı çok önemli erozyona uğradı ve konumlarda kayda kıymet zararlar yazıldı. Ayrıyeten, makro görünümün şimdi ne ölçekte kötüleşmeye işaret ettiğini görmediğimizden toparlanma suratına dair fikir de yürütemiyoruz. Kaldı ki Kovid-19 sürecinin ikincil dalga üzere kıymetli bir tehlikesi de tam manasıyla masadan kalkmış değil. Mütalaam, fiyatlamalarda ‘W’ vari eğilimin bir adım öne çıkacağı. Makro iktisatta ise toparlanmanın yavaş olacağına, ‘U’ tipi geniş tabanlı riskin kalktığını konuşmak için erken olduğuna inanıyorum.”

“Hem küresel hem de yurt içi iktisadın toparlanmasının devir alacak”

Spinn Danışmanlık Kurucu Ortağı ve ekonomist Hasret Derici Şengül de işletmelerin operasyonlarını yavaşlatması ve daha düşük kapasitelerle çalışması sürecinin devam ettiğini, bu nedenle yerküre çapında daralmanın sürdüğünü, sürecin şimdi tamamlanmadığını söyledi.

Kaynak kahrı nedeniyle hem küresel hem de yurt içi iktisadın toparlanmasının hengam alacağını ve kademeli güzelleşmenin gerçekleşeceğini anlatan Şengül, şunları kaydetti:

“İstihdam kayıpları nedeniyle alım güçleri düşmüş olacak. Bu nedenle talebin geri dönmesi devir alacak. Yabancı anapara gelişmekte olan memleketleri büyük ölçüde terk etti, milletlerarası ticaret de çok büyük darbe aldı. Hepsini bir araya getirdiğimiz devir iktisatta birden teğe ‘V’ formunda, çok dik ve süratli bir toparlanma uzak üzere görünüyor. ‘L’ formunda bir toparlanma bekliyoruz deyince ömür uzunluğu iktisat düşük kalacak üzere algılanıyor. Bu ziyade karamsar bir senaryo olabilir lakin swoosh tipi, onay işaretine emsal, kademeli bir toparlanma daha muhtemel bir senaryo.”