• YARIM ALTIN
    1.580,00
    % 1,13
  • AMERIKAN DOLARI
    8,6580
    % 1,42
  • € EURO
    10,1795
    % 0,81
  • £ POUND
    11,9093
    % 0,72
  • ¥ YUAN
    1,3359
    % 1,24
  • РУБ RUBLE
    0,1188
    % 0,59
  • BITCOIN/TL
    421812,127
    % 2,85
  • BIST 100
    1.419,43
    % 0,10
  • İhtiyaç Kredisi
  • Konut Kredisi
  • Taşıt Kredisi
  • Kobi Kredisi

Kredi tutarı 500'den büyük olmalı

‘Londra saldırıyor’ izah etmiyor

‘Londra saldırıyor’ izah etmiyor

Ekonomist Ali Ağaoğlu ve YERKÜRE Idare Heyeti Yöneticisi Hakan Güldağ, bu haftaki buluşmada COVID-19 sürecinde atılan sıradanlaşma adımlarını konuştu. Salgının var olan sistemleri sorgulayacağını ve farklı iş modelleri yaratacağını savunan ikili, iş yerküresinin bir numaralı gündemi olan ‘swap ittifakları ve kur ne olacak’ sorularına karşılıklar aradı, Türkiye’nin borçlanma gereksiniminin karşılanması için neler yapılması gerektiğini tartıştı.

Güldağ: Hayatı ve ekonomiyi açmaya başladık. Fakat yavaş değil de güya süratli gerçekleşiyor. AVM’ler açıldı. Bayramdan sonra lokantaların eli kulağında olacak zahir ki… Turizmde dahi hazırlıklar başladı. Tatilciden hazirana rezervasyon da geliyor. Dallarla konuşuyoruz, sorunlarla birlikte herkeste umutların geçen haftaya nazaran arttığını gözlemliyorum.

Bu arada, korona salgını sonrasında nelerin değişeceği de netleşiyor. Bir, hiç elbet dijitalleşme… AVM’lerin sancılı açılışında, artık mağazalara yüksek kiralar ödemek mekanına online’a tartı vermeyi düşünen markaların yeni eğilimleri var. Evvelden yok muydu? Vardı elbette fakat korona ile önemli hızlandı. Başkaca, yalnızca perakendeciler değil örneğin kimya bölümü de dijitalleşmeye yük veriyor. Daima değişecek, değişecek diye konuştuklarımız oluyor artık. Sanal yerküre gerçek oluyor bir nevi. Her şey değişecek saflığında değilim olağan fakat bir çok değişiklik de kendini muayyen etti. Tahminen sanal fuar tutmayacak lakin dijital içtimaların hayatımızda daha çokça nokta tutacağı kesin.

Bir farklı fark, verimlilikle ve meskenden çalışma ile ilgili olacak. Çalışanlar açısından avantajlı durumlar da var karşıtı de… Bir iş kişisi ile sohbet ettim: “Bu süreçte şunun farkına vardık” dedi, “Biz talep olduğu için çalışmaya devam ettik. Lakin tedbirler çerçevesinde 800 çalışanımızı konuta gönderdik. Baktık ki, evvelden 100 ünite üretiyorsak, artık de 90 ünite üretiyoruz. Önümüzdeki devir bu mevzuda ne yapacağız’ diye derin düşünmemiz gerekiyor” kelamlarıyla bana nazaran iş hayatını etkileyecek bir çerçeve açtı. Bir çok iş tarafında bunlar gündeme gelecek. COVID-19, farklı iş modelleri yaratacağı üzere var olan sistemleri de değiştirebilme gücüne sahip görünoyor. Ancak gelin görün ki, hala iş yerküresinin bir numaralı gündemi ‘swap muahedeleri, kur ne olacak’ soruları…

Ağaoğlu: Evvel 800 kişinin işini 400 kişinin yapıyor olması sorununa değinmek isterim. COVID-19’un en değerli çıkarımlarından biri ‘daha çokça dijitalleşeceğiz’ oldu. Dijital olarak birtakım işleri daha süratli ve kolay yapacağımızı öğrendik. Birçok ofise artık muhtaçlık kalmamış olabilir. Ofis bazlı emlak piyasasının değişim göstereceğini düşünüyorum. Ofisler küçülecek. Tıpkı masayı 2-3 kişi kullanacak. Dönüşümlü gelecek. İHKİB Lideri Mustafa Gültepe ile bir sohbetimiz oldu. Enteresan birşey söyledi, dijital fuarlara başlıyorlarmış. Dokumacılıkta dijital fuar nasıl olacak bilmiyorum. Ben dokunmadan birşey satın alamıyorum. İçindeki pamuk ya da sentetik nispetini okuyorum fakat dokunduğum zamanki hissim de değerli. ‘Tekstil nasıl yapacak bunu’ dedim. ‘Yapacağız. Yeni iş yapma biçimi olarak benimsemek zorundayız’ dedi. Optimist ve olumlu bir gelişme var. Artık Avrupa’dan yavaş yavaş talepler gelmeye başlamış. Yeniden de, bu açılmanın bir iki hafta sonrasında başımıza neler geleceğini bilmiyoruz. Cumhurbaşkanı’nın söylediğinden anladığım, ‘Biz olağanlaşma takvimi açıkladık lakin hafta hafta bunu takip edeceğiz.’ Bence de bu yanlışsız, gerekiyorsa tekrar kapatmamız yahut sair tedbirler almamız gerekecek.

Gelelim swap piyasalarına… Fed ile swap ittifakı ihtimalini düşük görüyorum, S-400 sorunu sebebiyle…

Güldağ: Avrupa Merkez Bankası ile denemeler de bir sonuca ulaşmadı üzere…

Ağaoğlu: Gayri devletlerden gelen mutabakatların rakamları kıymetli olacak. Aslında ardında söz etmiş olduğu işbirliği kıymetli olacak. Avrupa Merkez Bankası ile yapacaksak birşey tabir eder lakin, Katar, Çin üzere devletlerle yapacaksak, bölük pörçük oluyor. Çok birşey söz etmez.

Güldağ: Lakin söylentisi bile etkiledi…

Ağaoğlu: Dolar ne oldu da düştü derseniz, çok major bir değişiklik olmamakla birlikte, BDDK’nın çıkardığı etkin rasyo etkiliyor. Faal rasyoya baktığımda, ben banka kaynakçısı olsam DTH hesaplarını kovalarım. Zira paydada TL karşılığı 1.25 ile çarpılıyor. Bu nispetin yüzde 1’den yukarıda olmasını istiyor BDDK, bunun için de 100 ünitelik doların 125 ünitelik TL karşılığı var. Benim 125 ünitelik TL kredisi vermem lazım ki bu rasyoyu tutturayım. Artık bu çok güç olacağı için bankalar DTH’lara çok düşük nema vermeye başladı. Şu anda net olarak görmemiz çok mümkün değil lakin diviz satışı getirmiştir. Bir de 2018’de doların gelmiş olduğu 7.22 TL seviyesi vardı. 7.26’ya geldi bu sefer. İşte gerçek bir getiri manasında değil lakin en azından nominal olarak ‘ben paramı kurtarsam, kâfi bana’ diyen olmuştur. Orada bir ölçü satış geldi. Teknik bir düzeltme aslında… Ben de satardım bir ölçü, en azından denerdim. Lakin bu düşüşün kalıcı olup olmayacağı ile ilgili birşey söylemek için erken. Swap mutabakatlarına yahut dış kaynağa gereksinimimiz var. Dış kaynağın nereden, nasıl, hangi koşullarda ve hangi vadede sağlanacağı değerli. Bu netleşmediği için bu düşüş sonlu kalacak.

Güldağ: Her halükarda memleketimizin dış borç yükümlülüklerini rahatlıkla noktasına getirebileceğini, bu kapasitemizin olduğunu göstermemiz gerekiyor. Açıkçası şu anda borç ödemelerinde aksayan bir şey de yok. Yüzde 70-80’le çevriliyor. Çeviremediğimizi de ödüyoruz. Epeydir net dış borç ödeyicisi konumundayız. Fakat ‘olabilir’ kuşkusu var ya, vukuundan beter.Borcun arkaya ödenmesindeki risklerin seviyesini yansıtan, kredi temerrüt takası denilen CDS orantımız çok yüksek. Ya da yurt dışında yayınlanan raporlarda bir yıllık periyotta ödenmesi gereken dış borcun döviz rezervine orantımız kıymetli bir risk göstergesi olarak algılanıyor. Bu algılarla hengame etmek, ‘Londra bize saldırıyor’ demek problemleri çözmüyor. İzah da etmiyor. Kurun atak yaptığı gün Brezilya Reali, Meksika Pezosu, Güney Afrika Randı, Rus Rublesi TL’den daha çokça paha kaybetti. Onlara da mı taarruz oldu? Tersine çok anlaşılabilir nedenleri var. Dövizde hareketliliğe neden olan çok az öge TL lehine çalışıyor şu sıralar. Bütün gelişmekte olan devletlerden varlık çıkışı var. Yalnızca bizde değil. 90 milyar dolar çıktı yaklaşık. Bunun onda biri de, nisan sonuna kadar 8.4 milyar doları da Türkiye’den çıktı. Onun için algıyı elden geldiğince lehimize olacak biçimde yönetmek gerekiyor. Ve saf her şeyin ötesinde inanç sağlayıcı adımlar atmamıza muhtaçlık var. Yanlışsam sen düzelt, bugüne kadar kuru aşağıya çekmek için attığımız adımların birçok işe yaramadı. Bence bu türlü bir devirde süreksiz döviz likiditesi sağlayacak bir itilaf yararlı olur.

Ağaoğlu: Türkiye’nin risk primi 600 seviyesinde. Bu çok yüksek bir orantı. Şu demek, bir yatırımcı Türkiye’de 100 dolar yatırım yapmayı düşünüyorsa, bunun batma ihtimaline karşılık yüzde 6’sını yani 600 baz puanı risk primi olarak ödemesi gerekiyor. Ne kadar getiri bekliyorsunuz ki, en az 600 baz puanı ödemeye razısınız. Bir de kendi elinizdeki paranın da alternatif maliyeti var. Risk primini aşağı çekecek radikal adımlar atılmadığı için yüksek kalmaya devam ediyor.

Güldağ: Evet, geçen hafta, gayri koşullar birebir kalırsa, bizim ne yapacağımıza, hangi siyasetleri tercih edeceğimize bağlı olarak kurlar yukarı ya da aşağıya sahih bir lira civarında oynayabilir demiştik. Biliyorsun, ‘Hayat yaptığımız seçimlerin bir yekunudur.’ Hangi adım atılırsa, kurda ne beklersin?

Ağaoğlu: Bir sefer, kurdaki gerilemede sert ve derin düşüş olacağını düşünmüyorum. Swap hamlesi gelirse, 6.25 TL’lere düşebilir.

Ek vergiler getirilirken yan tesirleri pek düşünülmüyor

Güldağ: Biliyorsun ek vergiler geldi ithalata. Dallardan farklı yansılar geliyor. İç içe bir durum var.Bir yanıyla dövizde sıkışıklık var, ithalatımız da ihracatımıza nazaran daha yavaş daralıyor, martta cari açık 4.9 milyar dolar oldu, daha da artarsa döviz cephesinde daha da sıkışabiliriz okuması var. Öte yandan vergi elirleri uygunca düştü, bu yolla biraz artar yaklaşımı var. Son eserlerde yerli üretimi koruyalım isteği var. Daha evvel bilhassa Çin menşeili eserin önünü kesecek bir vergi gelmişti. Artık yelpaze daha da genişledi. Beyaz eşyadan elektroniğe lakin bu arada demir-çelik üzere ara eserlere de geldi…

Ağaoğlu: Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği ittifakında uygulanabilir birşey değil üzere, yanlış mı düşünüyorum? Güldağ: Avrupa Birliği’nin göz yumacağını düşünüyor ve hesap ediyorlar, ben o denli görüyorum. AB’den büyük itiraz gelmez bu devirde. Zati, dahilde sürece rejimi ve hür ticaret ittifakları çerçevesindeki ithalata ziyade bir tesiri yok. Öte yandan, AB de Türkiye’nin demir-çelik kotalarını aşağı çekmeye çalışıyor. Bir revizyon yapıldı aslında. Türkiye’nin aleyhine oldu. Artık bir tedbir daha almaya çalışıyorlar. Onlar da kendilerini himayeye yöneldi uygunca… Fakat döviz kısıtı ve vergi yekuna problemi değerli bence. Eninde ahir iş geliyor bütçeye… Bu yıl 300 milyar lira açık verilmesinde çabucak derhal herkes hemfikir üzere görünüyor…

Ağaoğlu: Ben de aksini beklemiyorum. Süratli, acil kararlar alınıyor. Kararların yan tesiri çokça düşünülmüyor. Piyasalar ve iktisat hassas istikrarlar üzerinde. Sert kararlar alırken dikkat edilmesi gerek. Geri adım atınca da diğer meseleler getirebilir. Bence istikrarını çok uygun kurmakta yarar var..