• YARIM ALTIN
    1.594,00
    % 0,36
  • %
  • %
  • %
  • %
  • %
  • BITCOIN/TL
    391935,350
    % -1,79
  • BIST 100
    1.441,33
    % -0,24
  • İhtiyaç Kredisi
  • Konut Kredisi
  • Taşıt Kredisi
  • Kobi Kredisi

Kredi tutarı 500'den büyük olmalı

Parasal genişlemeye yol haritası gerekiyor

Parasal genişlemeye yol haritası gerekiyor

Şebnem TURHAN

Koronavirüs salgını tüm yerkürede hükümetleri ve kurumları harekete geçirdi. Türkiye’de de salgının iktisada tesirinin azaltılabilmesi için birçok adım atıldı. Pekala tüm bu adımlar ne yarar sağladı? Devamında neler olacak? Yerli ve yabancı yatırımcılar bu adımları nasıl yorumluyor? Umum görüş harikulâde durumlarda mucize adımların atılabileceği cephesinde. Alınan tedbirlerin kimilerinin tarafında olduğunu belirten eksperler lakin bunun kesim parça gelmesinin, muhaberenin zayıf olmasının, yatırımcının algısını bozduğuna dikkat çekiyor. Merkez Bankası’nın milletlerarası kurumlarla swap itilafı görüşmelerinin sürdürmesine ise tefsirler Amerikan Merkez Bankası (Fed) ile S400 sorunu nedeniyle sıkıntı olduğu Avrupa, Çin ve Japonya merkez bankalarının daha büyük bir mümkünlük olduğu istikametinde. Analistlere nazaran Merkez Bankası’nın en az 50 milyar dolar ve üstü bir ölçüde swap muahedesine gereksinimi var. Merkez Bankası’nın getiri indiriminin de şu sıralar gerçek bölüme pek bir yararı olmadığı da görüşlerde öne çıkıyor.

‘Parasal genişlemenin maksadı net değil’

Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, Merkez Bankası’nın TL ve dövizle ilgili iki taraftan siyaset yürütmeye çalıştığını belirterek “Paranın fiyatını düşürebilir. Nema indirimiyle bunu yaptı. İkincisi para ölçüsünü artırabilir. Yavaş yavaş bunu da yapıyor. Nema indiriminde pahalılık ve kurun geldiği nokta açısından alan daraldı. Miktarsal genişleme manasında daha ziyade adımlar atıyor. Şu aşamada fiyatı indirmek tarafına ölçüsü artırmak yanlış değil. Olağan ki gaye âlâ belirlendikçe. Sorun, Türkiye’de Hazine’nin kaynak tasarrufunda, Merkez Bankası’nı ne kadar kullanacağın, nakdî genişlemenin hangi gayeye yöneldiğinin net olmaması. Biraz daha spesifik olması bu sürece has olduğu vurgulanmalı. Şu beelirsiz ve ucu açık gidiyor. Bu Türk Lirası üzerinde basınç yaratıyor. Bu parayı niçin basıyoruz, ne kadar müddet yapılacak? Bunu anlatmalıyız” diye konuştu.

Aslanoğlu, kredi vermesi konusunda Merkez Bankası’nın ve BDDK’nın bankaları bir armağan ceza sistemine soktuğunu kaydederek, “Burada şu var; bankacılık aslen kredi vermektir fakat bankaların etkinlerinde gayrı varlıkların da olması gerekiyor. Tüm bankaları tek bir terzi üzere dikmek riskli olabilir” dedi.

‘Fed ile swap mümkün değil’

Iktisat Müellifi Uğur Gürses, salgın buhranı patlayana kadar halının altına süpürülen sıkıntılar olduğunu ve esasen Merkez Bankası’nın gereğince nakdî genişleme imkanı sağladığını belirterek “Piyasaya çıkan Türk Lirası. Türk Lirası’na talep yoksa sair mecralar bulunacak. Bulunuyor da. Şu anda ithalat ve üretim çok yüksek ölçüde yavaşladığına nazaran firmaların borç ödeme dışında ek çalışma anaparasına gereksinimi olmadığı çok açık. Münasebetiyle bu nakitler döviz borcu olan şirketlerin döviz alıp bir halde kur riskinden kaçmak için döviz tutma eğilimlerini güçlendiriyor” dedi. Merkez Bankası’nın getiri indiriminin şu anda Türk Lirası’nın zayıflamasından öte hiçbir meali olmadığını belirten Gürses, şunları söyledi: “Likidite gereksinimi olanın en son bakacağı şey fiyatıdır. Soru şu: Kredi pompalayarak şirketlerin sorunu çözülecek mi? Kısa vadede pansuman diyebiliriz, orta vadede şirketlerin meselesini çözmeyecek. Şirketler çok borçlu ve döviz borçlusu. İçerde TL basıp genişleme yapmanın ekonomiyi toparlatıcı bir yararı olmayacak. Temel kriter dışarıdan döviz geliyor mu? Ya IMF verecek ya da bir merkez bankası size gelip swap yapacak. Merkez Bankası muahedeler sürüyor diyor. Kendi ulusal parasını kendi döviz rezervlerine çarçur eden merkez bankasına bir gayrı merkez bankası gelip de swap yazmaz. Fed ile mümkün değil üzere görüyorum.”

‘IMF ile stand-by yabancıyı getirir’

Malumat Üniversitesi Tedrisat Üyesi Murat Sağman, mucize adımların atıldığı bir periyottan geçildiğine dikkat çekerek, likidite gereksinimi olduğunu ve bunun da Türk Lirası kısmını Merkez Bankası’nın çözebildiğini belirtti. Lakin döviz tarafının kritik husus olduğunu kaydeden Sağman, 1 yılda ödenmesi gereken döviz borcu 172 milyar doların şu an rezervlerin üzerinde olduğunu belirtti. Sağman şöyle konuştu: “Döviz gereksinimimizi iki koldan alabiliriz, merkez bankaları ve IMF. Fed’in repo sürecine katılamıyoruz zira 80 milyar dolardan tahvil stokumuz 2.8 milyar dolara indi. Swap için görüşmelerin sürdüğü belirtildi. Ne kadar olacağını da bilmiyoruz. IMF bir kanal lakin siyasi gündem ön planda o durumda da. Stand-by muahedesi aslında çıpa olurdu ve bu gayri yabancı kaynakları da devlete çekerdi.”

Swap sistemi tasayı tam gideremez

Kısa vadeli dış borç, cari açık, azalan rezervler ve TL’nin cazibesinin kaybetmesinin döviz talebini güçlü kıldığını kaydeden Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, şunları söyledi: “Türkiye’nin döviz muhtaçlığı var. Fed, Avrupa, Japonya Çin merkez bankaları hangisi olur bilmiyorum lakin önümüzdeki günlerde bekliyorum. Kıymetli olan ölçü ve müddet. Bu mutabakat dövizle ilgili baskıyı süreksiz azaltacak ögeler olur. Swap periyodik kullanılan döviz kaynağı olmadığı ve net rezerve eği olmadığı için tasayı sürdürür. Kısa vadede tesirli olur.”

TCMB ve BDDK birçok tedbir aldı

Merkez Bankası (TCMB) nema indirimi ve mali genişleme adımları attı. Banka bunun ötesinde gerçek kesime fon gayeli siyaset nemasını altında fonlama imkanı ile tahvil alımlarını hızlandırdı. TCMB başkaca İşsizlik Sigortası Fonu’nun elindeki devlet tahvillerini alacağını açıkladı. TCMB gerçek bölüme kredi akışının kesintisiz devamı emeliyle bankalara yeni likidite imkânları tanıdı. BDDK bankaların para swapı, forward, opsiyon ve vesair türev süreçlerin yekununun bankaların en son hesapladıkları yasal özkaynaklarının yüzde 1.0’i ile sonlandırılması kararı aldı. Bankalara etkin rasyosu kaidesi getirdi, mevduat bankalarında limit yüzde 100 olarak belirlendi.

“BDDK, kredi musluklarını açacak bir karar aldı”

Gaziantep Sanayi Odası (GSO) Idare Şurası Yöneticisi Adnan Ünverdi, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun (BDDK), kredi tasarrufuna yönelik faal rasyo nispeti düzenlemesini olumlu bulduklarını söyledi. Ünverdi, “BDDK, kredi musluklarını açacak bir karar aldı” dedi. COVID-19 salgınıyla birlikte yaşanan güçlükler önünde iktisat idaresinin aldığı önlem kararları doğrultusunda, bankacılık bölümüne kredi limitlerini kullandırmaları için mütemadi talepte bulunduklarını hatırlatan Ünverdi, “BDDK’nın attığı bu adım, kredi taleplerinin karşılanması ve hasebiyle iktisat çarklarının dönmesine yönelik değerli bir karar” dedi.

Ünverdi, “BDDK, 1 Mayıs 2020’den başlamak üzere aylık canlı rasyo hesaplarını yine düzenleyecek. Buradaki maksat bankaların ellerinde bulunan kaynaklarını daha faal ve âlâ kullanmalarını sağlamak. Buna nazaran bankalarımız piyasadan topladıkları tüm mevduatı, iştirak bankaları ise yüzde 80’ini kredi olarak kullandırabilecekler. Üretimin, ihracatın, istihdamın devam edebilmesi için firmalarımızın ayakta kalması ve üretimine devam etmesi gerekiyor. Bunun için de bankalarımızın gerçek bölümün yanında olması büyük kıymet taşıyor” dedi.

COVID-19 salgınının, iktisat üzerine tesirlerini azaltmak için hayata geçirilen Ekonomik İstikrar Kalkanı Paketi’nde banka kredileri ile ilgili Kaynak garantisi ve Kredi Garanti Fonu (KGF) destekleri verildiğini söyleyen Ünverdi, bunun yanı sıra, BDDK’nın almış olduğu kararlarla birlikte hususî bankacılık bölümünün de canlı kredi rasyosu ile bankalara kredi limitlerini kullandırma davetinde bulunulduğunu belirtti. Ünverdi, “GSO olarak, bankaların yaklaşımı ile ilgili çok sayıda şikayet aldığımızı çok kere lisana getirdik. Bankacılık bölümünün gerçek kolla birlikte yürümesi gerektiğinin altını çizdik. Maatteessüf tüm gayretlerimize karşın bankalarımızdan istenilen yaklaşımı göremedik. BDDK tam da böylesi kritik bir devirde yeni bir düzenlemeye giderek, kredi musluklarını açabilecek bir karar aldı. BDDK’nın krediler için yaptığı bu yeni düzenlemenin ekonomik ve toplumsal yaşama olumlu yansımalarının olacağını düşünüyorum. İnşallah alınan kararlar doğrultusunda bankalar gereken desteği sağlar, yaralara merhem olur ve bu süreci birlikte atlatırız” tabirlerini kullandı. (M. TEKİN ÇİÇEK/GAZİANTEP)