Tahvil piyasasında ‘likidite’ korkusu

COVID-19 salgını sonrası iktisat ve finansal piyasaların işleyişindeki bozulmalar dikkati çeken boyuta ulaşırken, merkez bankalarının sınırsız …

0 0

COVID-19 salgını sonrası iktisat ve finansal piyasaların işleyişindeki bozulmalar dikkati çeken boyuta ulaşırken, merkez bankalarının sınırsız tahvil alımı gerçekleştirdiği bir ortamda “yağmurlu gün varlıkları” olarak nitelendirilen tahvil piyasasının şekillenmesinde “likidite” ve “temerrüt riski” başrol oynayacak.

Yerküre iktisadı, COVID-19 salgını nedeniyle tarihte gibisi görülmemiş bir buhranın eşiğine gelirken, sürecin her meydanda olduğu üzere global tahvil piyasası açısından da değerli sonuçlar doğurması bekleniyor.

COVID-19 salgınının ortaya çıkması ve tüm yerküreye yayılmasının akabinde, inançlı liman olarak görülen tahvil piyasasına yönelimin artmasıyla ABD’de tahvil getirileri sert düştü. Bu yıla yüzde 1,92 seviyelerinden başlayan ABD 10 yıllık tahvil nemaları düşüşe geçerek mart ayında yüzde 0,32 seviyesini gördü.

Belirsizliğin arttığı ortamda tahvil getirilerindeki düşüş beklenen bir durum olsa da, 9-20 Mart periyodunda mahsusen ABD menkul kıymet piyasasındaki sıradanın dışında gerçekleşen fiyatlamalar, aslında COVID-19’un meşalesini yaktığı bunalımın evvelkilerden farklı olduğunu teyit eder nitelikte.

Finansal piyasaların tıkanması ve beraberinde şirketlerin nakit gereksinimi nedeniyle ellerindeki tahvilleri zararına çıkarması, ABD’de salgının şiddetlendiği ve ulusal acil durum ilan edildiği 9-13 Mart haftasında tahvil getirilerinin yüzde 0,32’lerden yüzde 1 sonuna yaklaşmasına ve bir sonraki hafta yüzde 1,28’lere yükselmesine yol açtı.

Beklentilerin bilakis tahvil getirilerindeki bu yükseliş tüm yerkürede inançlı, düşük riskli ve likit varlıklar olarak kabul edilen ABD kaynak piyasasının şaşırtıcı raddede işlevsizleştiğine işaret etti. Bu durum, sınırsız tahvil alımları açıklayan Fed’in en son istediği gelişme olurken, bu da bankanın birbiri gerisine aksiyon almasını beraberinde getirdi.

18 trilyon dolarlık piyasada temerrüt kaygıları

ABD Kaynak Bakanlığı’ndan derlenen datalara nazaran, ABD’de nisan ayı itibarıyla yekun büyüklüğü 18 trilyon dolar olan tahvil ve bono piyasasındaki ödenmemiş meblağın 3,5 trilyon dolarını ABD’deki hanehalkı, şirketler ve eyaletler, 3 trilyon dolarını varlık başkanları, 2,5 trilyon dolarını Fed ve 2 trilyon dolarını bankalar ve sigorta şirketleri elinde tutuyor. Geri kalan 7 trilyon dolarla yüzde 40’lık kısmı ise yabancı merkez bankalarının elindeki ABD tahvillerinin oluşturduğu görülüyor.

COVID-19’un ekonomik tesirlerine dair belirsizliğin yükseldiği mart ayında, harcamalarını ve binaenaleyh borçlanma seviyelerini artıran eyaletlere ait iflas kaygılarının gündeme gelmesiyle tahvil piyasasındaki volatilite de dikkati çeker boyuta ulaştı.

Her ne kadar ABD maddelerine nazaran rastgele bir eyalet iflas beyan edemese de yatırımcıların esas endişesi, eyaletlerin elinde tuttuğu devlet tahvillerinin temerrüde düşmesiydi.

Mevzunun gündeme gelmesinin akabinde mart ayı başında acil toplanarak nemaları sıfıra yaklaştıran Fed, para piyasasının düzgün işlemesini sağlamak için kredi sağlayan bir tesis devreye soktu ve belediye borçlarını satın almak için de teşebbüste bulundu.

Devlet tahvilleri neden değerli?

Kaynak tarafından çıkarılan tahvil, borçlanma senedi ve bono üzere menkul kıymetler, ödememe riski taşımaması açısından yatırımcılar ve finansal piyasaların merkezinde yan alıyor. Bu açıdan tahvil getirileri de gayrı birçok finansal varlık için kıymetli bir ölçüt olarak takip ediliyor.

Kısa vadeli krediler için de kritik ehemmiyete sahip menkul kıymetler, “yağmurlu gün varlıkları” olarak trilyonlarca dolar seviyesinde gecelik kredilerde teminat kullanılabiliyor. Bu kapsamda laf konusu varlıklar bankaların, şirketlerin ve hükümetlerin nakit paraya gereksinim duymaları durumunda süratli bir formda düşük maliyetle satılabilecekleri varsayımı üzerine biriktirdikleri inançlı ve istikrarlı yatırımlar olarak öne çıkıyor.

Tüm bu özellikler bir arada değerlendirildiğinde, aslında devlet tahvillerindeki aksamalar hızla finansal sistemin geri kalanına yayılabilme riski taşıyor. 

Kelam konusu riske dikkati çeken birçok tefsir yapılırken, Fed’in 2006-2010 devrindeki yönetici yardımcısı Donald Kohn’un “Hazine piyasası, ABD ve yerküredeki gayrı birçok menkul kıymet piyasasında alım satımın temelidir. Şayet bozulursa her piyasanın işleyişi bozulacaktır.” tabirleri hususun ciddiyetini ortaya koyuyor.

COVID-19 sonrası yaşananlar ve mart ayında işlemeyen piyasanın münasebetleri

Derin ve son nokta likit özelliklerini taşıyan ABD Kaynak piyasası, yatırımcılara fiyatı kıymetli ölçüde etkilemeden büyük ölçülerde menkul kıymetleri kısa vadede kolay kolay alıp satabilme imkanı tanıyor.

Bu açıdan yüksek riskli ortamda inançlı liman olarak görülen piyasada, mart ayında koronavirüsün yıkıcı tesirlerine dair endişelerle yatırımcılar tahvil piyasasından aniden çıktı ve nakde döndü.

Maliye ve para siyasetleri üzerine Hatchins Merkezi’nde Yönetici olan David Wessel, Brookings Enstitüsü’nde kaleme aldığı metinde, “Tahvil piyasasında işlevselliğinin bozulduğu mart ayında yaklaşık 10 gün süren bu çöküş, yatırımcıların sert düşen pay senetlerini bir fırsat olarak görüp tahvil ve bono piyasasından çıkmak istemesinden değil, kısa vadeli borçların ödenmesi gereğinden, yani nakit gereksiniminden kaynaklandı. Bu periyotta, kaynak piyasasında derinlik ve likidite kayboldu, fiyatlar son kademe değişken hale geldi, satıcılar hazır alıcıları makul bir fiyata bulmakta zorlandı. Mütevazı ölçekli süreçlerde bile şiddetli zorluk yaşanırken, süreç maliyetlerinde çok büyük artış gerçekleşti. Piyasanın açık ve saklı olduğu durumlarda fiyatlardaki değişkenlik artarken, bu durum fiyatlandırmada zorluğu beraberinde getirdi.” sözlerini kullandı.

Laf konusu gelişmede belirsizlik ortamının tesirli olduğunu vurgulayan Wessel, yüksek kaldıraç nispetinin da işlevsizliği şiddetlendirdiğini, haddinden fazla fiyat dalgalanmalarının ek likiditesizliğe yol açtığını kaydetti.

JP Morgan Chase & Co Araştırma Yöneticisi Joshua Younger ise devlet tahvili yatırımcılarının nakit artırmaya çalışırken, şirketlerin ekonomik fırtınayı atlatmaya yardımcı olmak için nakit tamponları oluşturmaya çalıştığını söz etti.

Yavaşlayan ekonomik faaliyet ortamında hükümetin iç borçlanmaya gitmesi nedeniyle tahvil piyasalarındaki bozulmanın anamal piyasalarında borçlanma yeteneklerini keskin bir biçimde sınırladığına işaret eden Younger, “Bu nedenle birçok şirket, bankalara başvurarak döner kredi hatlarına dokundu. Bu da ahir bankaların kredi taleplerini finanse etmek için tahvil dahil yüksek kaliteli likit varlıklarını satmasına yol açarak kısır bir döngüyü hızlandırdı.” dedi.

Fed ne yaptı?

Gelişmeler sonucunda, ABD kaynak piyasasında mart ayında günlük süreç hacmi ortalama 600 milyon dolar seviyelerinden 1 trilyon dolara kadar yükseldi. 

Finansal piyasaların tıkanması sonucu, banka kredilerinden yararlanma eğilimine giren şirketler nedeniyle, bankaların Kaynak ve başka menkul kıymetleri satmasının önüne geçmek hedefiyle Fed, birinci etapta piyasalara vadeli repo süreçleri aracılığıyla 1,5 trilyon dolarlık likidite enjekte edeceğini açıkladı.

Fed, 17 Mart’ta ABD’li şirketlerin ticari menkul kıymet piyasası yoluyla borçlanma imkanını tekrar başlatırken, küresel ölçekte dolar likiditesi sağlanmasını garanti altına almak için merkez bankalarıyla yeni swap hatları oluşturdu. Son olarak da Fed, sınırsız olarak 23 Mart’ta hazine tahvili ve konut kredisine (mortgage) dayalı menkul kıymet alımı yapacağını duyurdu.

Mart ayının son gününe gelindiğinde, yabancı merkez bankalarının ellerindeki kaynak tahvillerini dolarla takas edeceğini açıklayan Fed, aslında kendi tahvillerini teminat alarak dolara erişim imkanı sundu.

Nisan ayı tahvil piyasası fiyatlamalarına bakıldığında Fed’in hamlelerinin bir rahatlama sağladığı ve piyasa nemalarının düşüşe geçtiği görülürken, 9 Nisan’da ekonomiyi desteklemek için 2,3 trilyon dolara kadar kredi sağlayacak ek fiil kararı alan Fed, volatilitenin önüne geçti.

Öbür devlet tahvil piyasalarında gelişmeler

Fed’in yanı sıra Japonya Merkez Bankası ve Avrupa Merkez Bankası’nın büyük ölçekli tahvil alımlarına yönelik hamleleri kelam konusu piyasada tahvil getirilerinde düşüşü sağlarken, merkez bankalarının giderek şişen bilançoları gelecek devir aksiyonları açısından kıymetli bir kriter olacak.

Almanya’da 10 yıllık tahvil nemaları, koronavirüs salgını nedeniyle yatırımcıların inançlı limanlara yönelmesi ile ocak-şubat periyodunda düşüşünü hızlandırdı ve yıla başladığı yüzde eksi 0,188 seviyelerinden yüzde eksi 0,627’ye kadar geriledi. Mart ayının birinci haftasında düşüşünü sürdüren, ABD tahvil piyasasında işlevsizliğin arttığı 9-20 Mart periyodunda ise yüzde eksi 0,142’ye kadar yükselen Alman tahvil getirileri, merkez bankalarının aksiyonları ile sonraki periyotta daha istikrarlı bir seyir izleyerek yüzde eksi 0,5-0,6 bandında dengelendi.

Salgının en süratli yayıldığı Avrupa devleti İtalya’da ise tahvil getirilerindeki yükselişin sürdüğü görülürken, bu durum aslında işlevsizliğin ve nakit muhtaçlığının devamı olarak görülüyor. Yıla yüzde 1,41 seviyesinden başlayan İtalyan 10 yıllık tahvil getirileri, martta yüzde 3’ün üzerini görerek 100 günlük ortalamasını aştı. Her ne kadar ayın geri kalanında düşüşe geçerek mart ayını yüzde 1,51’den tamamlasa da İtalyan 10 yıllık tahvil faizleri nisanda yine yüzde 2,3 seviyelerine yükseldi.

İngiltere’de 10 yıllık tahvil nemaları ise yıla yüzde 0,80 seviyelerinden başlamasının akabinde 9 Mart’a kadar olan süreçte kademeli düşerek yüzde 0,16’ya kadar geriledi. Bu tarihten sonra süratle yükselen ve 18 Mart’ta tekrar yüzde 0,8 seviyesine ulaşan İngiliz tahvil getirileri, sonraki süreçte istikrara kavuştu ve yüzde 0,2-0,3 bandında dengelendi.

Türkiye’de ise yıla yüzde 12,3’ten başlayan 10 yıllık tahvil nemaları, ocakta yüzde 10 hududuna kadar gerilemesine rağmen, şubat-nisan devrinde kademeli yükselerek yüzde 14,7’ye ulaştı. Mayıs ayında tahvil getirilerinin yüzde 12-13 bandına gerilediği görülüyor. Öte yandan yurt dışında yerleşik bireylerin Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) stoku, 3 Ocak ile biten haftada bulunduğu 15 milyar 414 milyon dolar seviyesinden düşüşe geçerek, 30 Nisan itibarıyla 8 milyar 394,6 milyon dolara geriledi.

“10 yıllık tahvil nemalarında olağanlaşma başladıkça tekrar yüzde 1’in üzeri kaçınılmaz”

Virtus Glocal Başkan Ortağı İnanç Sözer, global çapta dolar likiditesi artsa da finansal piyasalarda süreç gören tüm varlıkların yaklaşık yüzde 80’inin dolara bağlı olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

“Bu durumun hala en inançlı limanın dolar olmasına ve ABD tahvillerine yönelimin hızlanmasına yol açıyor. Bu sayede ABD tahvil getirileri süratle gerilemiş olsa da Fed’in para siyasetinde 2008’in bilakis temkinli genişlemeye gitmiş olması uzun vadeli ABD tahvil getirilerinde risklerin sarih bir formda yukarı istikametli olduğuna işaret ediyor. Kısa vadeli getiriler Fed’in siyaset nemasına bağlı olarak 2021 sonuna kadar düşük seyredecektir, ama 10 yıllık tahvil getirilerinde ekonomilerde salgın tesiri hafifleyip olağanlaşma başladıkça yine yüzde 1’in üzerindeki seviyeleri görmemiz kaçınılmaz olacaktır. Mevcut durumda salgın tesiriyle eriyen dolar likiditesinin hala tam olarak karşılanamadığı görülüyor ve bu durum kürenin geri kalanında hem gelişmiş hem gelişmekte olan devletlerde önemli boyutlarda gerilime yol açıyor. Salgının ekonomilerde esaslı değişimlere yol açtığı aşikar ve mevcut düşük tahvil getirileri global iktisatta sıradanlaşma başladığında yeni bir kırılganlık işareti…”

Kaynak: AA

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.