• YARIM ALTIN
    1.601,00
    % -0,37
  • %
  • %
  • %
  • %
  • %
  • BITCOIN/TL
    319546,298
    % -5,13
  • BIST 100
    1.349,11
    % -0,18
  • İhtiyaç Kredisi
  • Konut Kredisi
  • Taşıt Kredisi
  • Kobi Kredisi

Kredi tutarı 500'den büyük olmalı

Türkiye’nin kaynak ihtiyacı artıyor

Türkiye’nin kaynak ihtiyacı artıyor

Türkiye’nin salgın ile savaş için kaynak gereksinimi her geçen gün artıyor. Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervi son 1 yılda yüzde 28 eridi. Salgına karşı IMF’den kredi almayı reddeden Türkiye’nin ABD ve G-20 devletleri ile “swap hattı” kurma talebine ise şimdi olumlu cevap yok.

Ekonomistler, Türkiye’nin yakın devranda dış kaynak bulamaması halinde 7 TL’yi aşan dolar kurundaki yükselişin süreceği görüşünde. Bununla birlikte düşen ihracat ve kısa vadeli borçlar düşünüldüğünde, hükümetin şimdi dış kaynak bulamamış olması iktisattaki kırılganlığı artırıyor.

 “IMF’den koşulsuz kredi hakkı kullanılmıyor”

Türkiye’nin finansal kaynak gereksinimi için bu periyotta vergileri artırmak yahut para basmak üzere sistemleri kullanmasının beklenen sonucu vermeyeceğini lisana getiren Boğaziçi Üniversitesi Iktisat Kısmı Tedrisat Üyesi Prof. Dr. Ceyhun Elgin’e nazaran, salgının iktisattaki olumsuz tesirlerini hafifletmek için geri kalan tek seçenek iç ve dış borçlanma yapmak.

Hükümetin IMF’den borç almak için gerekli standartlara ve teftişlere bağlı kalmak istemediğine işaret eden Prof. Elgin, “Ancak mahsusen de üyesi olduğumuz ve bütçesine ek sunduğumuz IMF nezdinde, rastgele bir kural ve koşul karşılamak zorunda olmadan borç alma imkanımız da var ve bence bunun kullanılması hem devlete bir ölçü da olsa döviz girişi yaratacağı için hem de gelecek paranın ünitesinden bağımsız ek bir kaynak yaratacağı için önemli” diye konuşuyor.

Rastgele bir koşul olmadan IMF’den 10 milyar dolarlık kredi çekme hakkı olmasına karşın Türkiye’nin bu seçeneği göz arkası ettiğini tabir eden Prof. Elgin, “Oysa 10 milyar dolar ya da 70 milyar TL buhran ortamında tesirli bir teşvik ve destek programı ile değerlendirilirse, Türkiye’nin kendi başına açıkladığı 100 milyar TL’lik paket kadar tesir gösterebilir” değerlendirmesinde bulunuyor.

 “Fed ile mutabakat kur için belirleyici”

Bununla birlikte Amerikan Merkez Bankası (Fed) ve G-20 memleketleri ile swap hattı kurma teşebbüslerinin de kritik ehemmiyette olduğunu lisana getiren Prof. Elgin, münhasıran Türk Lirası’nın yine paha kazanması için Fed ile itilafın belirleyici olacağı görüşünde.

Fed ile yapılacak bir swap muahedesinin Türkiye ekonomisindeki yapısal meseleleri büsbütün çözmeyecek olsa da en azından nakdî genişleme imkanı yaratacağını kaydeden Elgin, “Her ne kadar Amerikan idaresi, Fed’in swap itilafı için yalnızca mali ve finansal koşulları ön kural olarak ortaya koyduğunu savunsa da, ne yazık ki bu çeşit itilaflarda her hengam siyasi ya da politik-ekonomik bir boyut da oluyor maalesef” diye konuşuyor.

“Döviz satışına gerek yoktu”

Bugüne kadar iktisat idaresinin bir kur amacı ilan etmemiş olmasına karşın döviz kurunu denetim etmek için Merkez Bankası ve kamu bankaları eliyle yüklü ölçüde döviz satışı yaptığını hatırlatan Elgin, şunları söylüyor:

“Satışların doların muayyen bir seviyeyi yani 7 TL’yi geçmemesi için yapıldığı algısı, satışların kendisinden çok daha zararlı oluyor aslında. Çünkü o seviye illa ki geçildiğinde, artık yapacak bir şey kalmadığı izlenimi doğuyor. Açıkçası hiç gerek yoktu. Türkiye iktisadı yapısı gereği, döviz girişine muhtaç ve bu rezervlerin bu süratle erimesi kırılganlığın artışına ek sunmaktan öbür bir sonuç yaratmıyor.”

Brüt döviz rezervi yüzde 28 eridi

Son periyotta Merkez Bankası’nın dolar kurunun 7 TL’yi aşmaması için yüksek ölçüde dolar satışı yaptığı argümanları sıklıkla lisana getirilirken  piyasaya yapılan müdahalelere karşın dolar kuru 1 Mayıs Cuma günü 7 TL sonunu aştı. Bilirkişilere nazaran Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2019’dan bugüne kadar net memleketler arası rezervlerinde yaklaşık 65 milyar dolarlık artış olması gerekiyordu.

Fakat açıklanan datalar, Ocak 2019 ile Mart 2020 arasındaki 15 aylık devirde rezervlerin 65,7 milyar dolar eridiğini ortaya koyuyor. Merkez Bankası tarafından yayınlanan son rezerv datalarına nazaran, 26 Nisan haftası itibariyle yekun rezerv ölçüsü 93,7 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Buna nazaran geçen yılın birebir periyoduna nazaran brüt döviz rezervlerindeki kayıp yüzde 28’i aşmış durumda.

“Kısa vadeli borç ödemeleri zorda”

Pekala dış kaynak muhtaçlığının arttığı bu devirde, Merkez Bankası rezervlerindeki azalma iktisat için ne tıp tehlikeler barındırıyor?

Finansal danışmanlık şirketi STRFS Baş Stratejisti Dr. Atahan Çelebi, artan döviz kuru ve kaynak gereksiniminin Türkiye’nin yaklaşık 120 milyar dolarlık ısa vadeli borçlarının ödenmesini çetine soktuğunu söylüyor. Kısa vadeli dış borçların Merkez Bankası kaynakları ile ödenemeyeceğinin anlaşıldığını tabir eden Çelebi, “Korona virüs kısıtlamalarının turizm ve taşımacılık üzere döviz geliri getiren hizmet kesimi üzerinden dış borç servisine tesiri de elbet sarih olacak” diyor.

AB’ye ihracat sert düştü

Türkiye’nin dış ticaretindeki bozulma da kaynak gereksinimini artırıyor. Ticaret Bakanlığı’nın son açıkladığı donelere nazaran Nisan 2020’de Türkiye’nin ihracatı yüzde 41,38 düştü. Birebir devirde ithalat ise yüzde 28,31 azaldı. Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan Avrupa’ya yapılan ihracatta ise düşüş daha ziyade oldu. Fransa’ya ihracat yüzde 66 düşerken İspanya’ya yüzde 59, İngiltere’ye yüzde 57,7, İtalya’ya yüzde 51, Belçika’ya yüzde 48,8 ve Almanya’ya ihracat yüzde 25 geriledi.

“Dolar kuru için kritik aralık 7,4-7,5 TL”

AB’ye ihracatın düşmesi ve Çin’in süratli toparlanmasının Türkiye için kuralları daha da çekişmeli hale getirdiğini belirten Dr. Atahan Çelebi, “Bu süreçte petrol fiyatlarında yaşanan geri çekilmenin olumlu yansımalarının da büyük nispette kur artışı ile dengeleneceğini düşünüyorum” diyor.

Yakın devir için Dolar/TL paritesinde kritik seviyenin 7,4-7,5TL aralığı olacağını kaydeden Çelebi, “Şayet piyasada güçlenen bir getiri görebilirsek, bu aralıkta aşikâr seviyede döviz mevduatı çözülmesi gözlemleyebiliriz. Gelgelelim biz 2021 yılının birinci yarısına kadar sabit kur rejimine geçilmediği sürece, dalgalı yukarı cepheli bir ivme bekliyoruz” diye konuşuyor.

Swap nedir?

Finansal piyasalardaki takas süreçlerini tanımlamak için kullanılan ’swap’ iki tarafın bir varlık yahut yükümlülüğe bağlı olan nakit akışını aralarında değiştirmelerine deniyor. Taraflar swap süreçleriyle getiri nispetleri ve döviz kurlarındaki değişimler nedeniyle ortaya çıkan riskleri en aza indirmeyi hedefliyor.

Aram Ekin Duran

© Deutsche Welle